Leciono 4. Ekzerco#

Nun ni scias la plej gravajn partojn de la gramatiko kaj povas komenci akumuli novajn vortojn tra situacioj.

Kolektaj esprimoj#

Jen kelkaj komunaj strukturoj uzataj de fluancaj parolantoj de Loĵbano, kune kun ekzemploj ilustrantaj ilian uzon.

Ili povas helpi vin pli rapide alkutimiĝi al la parola Loĵbano.

• .i ku'i

  Sed…

mi djuno .i ku'i mi na ku djica

Mi scias. Sed mi ne deziras.

• mi djica le nu

  Mi deziras ke …

mi djica le nu mi sipna

Mi deziras dormi.

• mi djuno le du'u ma kau

  Mi scias kio/kion …

mi djuno le du'u ma kau smuni zo coi

Mi scias kio estas la signifo de coi.

smuni

… signifas … (tekston)

mi na ku djuno

Mi ne scias.

• jinvi le du'u

  … havas opinion ke …

mi jinvi le du'u la .lojban. cu zabna

Mi pensas ke Loĵbano estas mojosa.

zabna

… estas mojosa, … estas agrabla

coi ro do

Saluton, ĉiuj!

co'o ro do

Ĝis, ĉiuj!

• jinvi le du'u

  … havas opinion, ke …

ai mi cliva .i co'o

Mi foriros. Adiaŭ!

• .ei mi

  Mi devus...

.ei mi citka .i co'o

Mi devus manĝi. Adiaŭ!

• ca le nu

  kiam …

mi pu bebna ca le nu mi citno

Mi estis stulta kiam mi estis juna.

bebna

… estas stulta

citno

… estas juna

• va'o le nu

  kondiĉe ke …

va'o le nu do djica kei mi ka'e ciksi

Se vi volas, mi povas klarigi.

va'o

termino modala: kondiĉe ke …

• simlu le ka

  … ŝajnas esti …

simlu le ka zabna

Ŝajnas esti mojosa.

simlu

… ŝajnas esti … (eco)

• ca le cabdei

  hodiaŭ

pu ce'e ca le cabdei mi surla

Hodiaux mi ripozis.

le cabdei

hodiaŭ

surla

… ripozas

• mi nelci

  Mi ŝatas

mi nelci le mlatu

Mi ŝatas la katon.

• le nu pilno

  uzante …

na ku le nu pilno le vlaste cu nandu

Uzi vortarojn ne estas malfacile.

le vlaste

la vortaro, la vortaroj

nandu

… estas malfacila

• kakne le ka

  kapabla de...

xu do kakne le ka sutra tavla

Ĉu vi kapablas paroli rapide?

• tavla fi

  paroli pri...

.e'ei tavla fi le skami

Ni parolu pri komputiloj!

le skami

la komputilo, la komputiloj

• mutce le ka

  tre …

mi mutce le ka se cinri

Mi tre interesas.

mutce

… estas tre, … estas multe

se cinri

… interesiĝas

• troci le ka

  … provas …

mi troci le ka tavla fo la .lojban.

Mi provas paroli en Loĵbano.

• rinka le nu

  (okazaĵo) kondukas al...

le nu mi tadni la .lojban. cu rinka le nu mi jimpe fi do

Ke mi studas Loĵbanon igas min kompreni vin.

rinka

… (okazaĵo) kaŭzas … (okazaĵon)

• gasnu le nu

  (agento) kaŭzas …

mi pu gasnu le nu le skami pe mi co'a spofu

Mi faris ĝin tiel ke mia komputilo rompiĝis.

gasnu

… (agento) igas … (okazaĵon) okazi

spofu

… estas rompita, … ne funkcias

• xusra le du'u

  aserti ke...

xu do xusra le du'u mi na ku drani

Ĉu vi deklaras, ke mi ne pravas?

xusra

… asertas ke … (propozicio)

drani

… pravas, … estas ĝusta

• kanpe le du'u

  atendi (en la senco de takso, antaŭdiro) ke...

mi na ku kanpe le du'u mi jinga

Mi ne atendas ke mi mem venkos.

kanpe

… atendas ke … (okazaĵo)

Simpla dialogo#

coi la .alis.

Saluton, Alicio!

coi la .doris.

Saluton, Doris!

faru mo >Kiel vi fartas?

mi kanro .i mi ca tadni la .lojban. .i mi troci le ka tavla do

Mi estas sana. Mi nun studas Loĵbanon. Mi provas paroli kun vi.

kanro

esti sana

tadni

studi ... (ion)

troci

provi... (fari ion)

tavla

paroli [al iu]

zabna .i ma tcima ca le bavlamdei

Bone. Kio estos la vetero morgaŭ?

zabna

… estas bela, mojosa

tcima

… estas la vetero

ĉ

je (ia tempo)

le bavlamdei

morgaŭ tago (tago kiel evento)

mi na ku djuno .i le solri sei mi pacna

Mi ne scias. Estos sune, mi esperas.

djuno

scii (fakto)

le solri

la suno

Notu, ke le solri cu tcima (laŭvorte la suno estas la vetero) estas la maniero uzi tcima en Loĵbano.

sei

komento komenciĝas

pacna

esperi (por iu evento)

mi jimpe

Mi komprenas.

co'o

Adiaux.

Homaj sentoj#

ju'i la .alis.

Hej, Alice!

ju'i

vokativo kiu alvokas atenton: Hej! Psst! Hem! Atentu!

re'i

Aŭskultante.

re'i

vokativo: Mi estas preta ricevi informojn.

xu do viska ta

Ĉu vi vidas tiun aferon apud vi?

---

Rilatoj priskribantaj percepton estos klarigitaj post la dialogo.

viska .i plise

.i le plise cu xunre .i skari le ka xunre

Jes. Tio estas pomo.

La pomo estas ruĝa. Ĝi estas kolorita ruĝe.

xu do viska le formo de la pomo

Ĉu vi vidas la formon de la pomo?

viska .i le plise cu barda

Jes. La pomo estas granda.

xu do jinvi le du'u le plise ca makcu

Ĉu vi pensas, ke la pomo estas matura?

jinvi

… havas opinion ke … (propozicio)

makcu

… estas matura

.au mi zgana le sefta de la pomo

Mi ŝatus palpi ĝin.

sefta

… estas surfaco de … (io)

.i ua xutla

Ho, ĝi estas glata.

xutla

… estas glata

.i mi pacna le fakto, ke ĝi estas matura, jes

Mi esperas, ke ĝi estas matura, jes.

panci pei

Kiel pri la odoro?

panci

… estas odoro de … (io)

.i .e'o do flaru la pomon

Bonvolu, flaru ĝin.

sumne

… flarsensas … (odoron)

le xrula cu panci

Ĝi odoras je floroj.

.i .au mi zgana le guston de la pomo

Mi ŝatus gustumi la pomon.

vrusi

… estas la gusto de … (io)

.i .oi nai la gusto estas dolĉa

Mm, ĝi gustas dolĉe.

.i .oi

Ho-ne.

le xrula

la floro(j)

ma pu fasnu

Kio okazis?

fasnu

… (okazaĵo) okazas

mi pu farlu

Mi falis.

farlu

... falas al ...

xu do sentas doloron

Ĉu vi sentas doloron?

cortu

… havas doloron en … (korpo-parto)

cortu .i mi sentas doloron en la genuo

Jes, mi sentas doloron en la genuo.

le cidni

la genuo, la genuoj

.i na ku danĝera

Tio ne estas danĝera.

ckape

… estas danĝera

.i nun mi povas senti la ĉeeston de iu ĉi tie

Kaj nun mi povas senti la ĉeeston de iu ĉi tie.

ganse

… sensas … (stimulon)

doi la .alis. vi foriru .e'o tuj

Alice, bonvolu, reiru tuj!

atendu .i mi aŭdas sonon

Atendu, mi povas aŭdi ian sonon.

denpa

… atendas … (okazaĵon)

le sance

la sono, la sonoj

le sance be ma

Sono de kio?

mi pu tirna le nu le prenu cu tavla

Mi aŭdis personon parolanta.

.i ca ti mi zgana le lenku

Nun mi sentas malvarmon.

le lenku

la malvarmo

ju'i la .alis.

Saluton, Alice!..

En ĉi tiu dialogo, la plej gravaj konceptoj pri homaj sentoj estis tuŝitaj. En la sekvaj sekcioj ni klarigos iliajn lokajn strukturojn, kune kun aldonaj rilatoj kaj ekzemploj.

Vido#

viska

x₁ vidas x₂ (objekton, formon, koloron)

skari

x₁ estas objekto kun la koloro x₂ (eco)

tarmi

x₁ estas la formo de x₂

cukla

x₁ estas ronda (laŭ formo)

mi viska le plise

Mi vidas la pomon.

mi viska le tarmi be le plise

Mi vidas la formon de la pomo.

.i le plise cu se tarmi le cukla

La pomo estas ronda.

.i le plise cu skari le ka xunre

La pomo estas ruĝkolora.

Noto: ni povas diri vidi la formon de la pomo kaj vidi la pomon.

Aŭdado#

tirna

x₁ aŭdas x₂ (objekton aŭ sonon)

mi tirna le palta

Mi aŭdas la telero.

mi tirna le sance be le palta poi ca'o porpi

Mi aŭdas la sonon de telero kiu falas.

porpi

… rompas, … frakasiĝas

.i le palta cu se sance le cladu

Ĝi sonas laŭte.

le palta

la telero

cladu

x₁ estas laŭta

tolycladu

x₁ estas sufiĉe laŭta

tonga

x₁ estas tono de x₂

Ni povas uzi cladu kaj similajn vortojn rekte:

mi tirna le cladu

Mi aŭdas ion laŭtan.

mi tirna le tolycladu

Mi aŭdas ion sufiĉe laŭtan.

mi tirna le tonga be le palta poi farlu

Mi aŭdas la tonon de la falanta telero.

Simile al vido, ni povas diri aŭdi sonon kaj aŭdi ion produktantan la sonon:

— ma sance gi'e se tirna do

— Kiun sonon vi aŭdas?

— le zgike

— La muziko.

le zgike

la muziko

— do tirna le sance be ma

— Vi aŭdas sonon de kio?

— le plise poi co'i farlu

_— La pomo kiu falis. _

Percepto ĝenerale#

Ni ankaŭ povas uzi la neklaran ganse — senti stimulon.

ganse

x₁ sentas stimulon x₂ (objekto, evento) per rimedo x₃

ganse le glare

senti la varmon

ganse le lenku

senti la malvarmon

mi ganse le plise

Mi sentas la pomon.

Por observi niajn perceptojn ni povas uzi zgana:

mi zgana le tarmi be le plise

Mi observas la formon de pomo.

.i le plise cu se tarmi le'e cukla

La pomo estas ronda.

zgana

x₁ rimarkas, observas, rigardas x₂. Ne limigita al vido

Kelkaj argumentoj povas esti uzataj kun malsamaj sensoraj rilatoj. Ekzemple, ni povas

viska le sefta

vidi la surfaco

zgana le sefta

palpi la surfaco

Odorsento#

sumne

x₁ flaras x₂ (odoro)

panci

x₁ estas odoro de x₂ (objekto)

mi sumne le xrula

Mi flaras la floron.

mi sumne le panci be le za'u xrula

Mi flaras la odoron de floroj.

mi sumne le panci be le plise

Mi flaras la odoron de la pomo.

.i le plise cu se panci le xrula

La pomo flaras je floroj.

Notu ke la esperanto povas esti konfuziga kiam temas pri distingi inter flari odoron kaj flari objekton kiu produktas tiun odoron. Ni diras flari la pomon, la pomo flaras je floroj (havas la aromon de floroj). Tiu duobla distingo estas grava ĉar pomo produktas aromajn partiklojn kiuj estas malsamaj de la pomo mem. Same validas por falanta plado kaj ĝia sono — ni eble ne volas ilin miksii.

En Lojban, ni estas facile apartebla, kiel montrite en la ekzemploj supre.

Gusto#

vrusi

x₁ estas gusto de x₂

mi zgana le vrusi be le grute

Mi gustumas la pomon.

Mi observas la guston de la frukto

le grute

la frukto, la fruktoj

.i le plise cu se vrusi le titla

La pomo gustumas dolĉe.

titla

… estas dolĉa, … estas dolĉaĵo

Tuko#

sefta

x₁ estas surfaco de x₂

mi zgana le sefta be le plise

Mi palpas, tuŝsentas la surfacon de la pomo.

.i le plise cu se sefta le xutla

La pomo havas glatan surfacon.

Doloro#

mi cortu le birka be mi

Mi sentas doloron en mia brako.

Mia brako doloras.

mi cortu le cidni

Mi sentas doloron en mia genuo, mia genuo doloras.

cortu

x₁ havas doloron en organo x₂, kiu estas parto de la korpo de x₁

cidni

x₁ estas genuo de x₂

Koloroj#

Diversaj lingvoj uzas diversajn vortarojn por signifi kolorojn. Kelkaj lingvoj simple rilatas al koloroj per referenco al aliaj "prototipo" objektoj kun simila koloro, nuancoj, aŭ formoj. En Lojban, ni uzas ĉiujn opciojn:

ti xunre

Tio estas ruĝa.

xunre

x₁ estas ruĝa

ti skari le ka xunre

Tio estas ruĝa. Tio havas la koloron de ruĝaj aferoj.

ti skari le ka ciblu

Tio havas la koloron de sango.

le ciblu

la sango

Jen kelkaj ekzemploj de koloroj kiu kongruas kun la esperanta lingvo. Vi ankaŭ povas uzi aliajn kolorvortojn, reflektante la manieron kiel parolantoj de diversaj lingvoj kutime klasifikas aferojn.

le tsani cu xunre ca le cerni

La ĉielo estas ruĝa matene.

le tsani

la ĉielo

le cerni

la mateno

.i le solri cu simlu le ka narju

La suno ŝajnas esti oranĝa.

le solri

la Suno

simlu

x₁ ŝajnas kiel x₂ (eco de x₁)

narju

… estas oranĝa

.i le pelxu xrula cu se farna le solri

Floroj flavaj estas orientitaj al la Suno.

pelxu

… estas flava

se farna

x₁ estas orientita al x₂

farna

x₁ estas la direkto de x₂

.i le pezli be le tricu cu crino

Folioj de arboj estas verda.

pezli

x₁ estas folio de x₂

le tricu

arbo

crino

… estas verda

.i mi zvati le korbi be le blanu xamsi

Mi estas ĉe la bordo de blua maro.

zvati

… estas ĉe …

korbi

x₁ estas la bordo de x₂

le xamsi

maro

blanu

… estas blua

.i mi catlu le prenu noi dasni le zirpu taxfu

Mi rigardas personon kiu portas la viola veston.

dasni

x₁ portas x₂ (ion)

le taxfu

la vesto

zirpu

… estas viola, … estas purpura

xunre

x₁ estas ruĝa

narju

x₁ estas oranĝa

pelxu

x₁ estas flava

crino

x₁ estas verda

blanu

x₁ estas blua

zirpu

x₁ estas viola

Aliaj utilaj rilatoj:

le gusni be le manku pagbu pu na ku carmi

La lumo lumiganta mallumajn lokojn ne estis intensa.

le pagbu

la parto, la partoj

le gusni be fi le solri pu carmi

La lumo de la Suno estis intensa.

gusni

x₁ estas lumo lumiganta x₂ de la fonto de lumo x₃

carmi

x₁ estas intensa, brila

manku

x₁ estas malluma

«sipna» — ‘dormi’, «sanji» — ‘konscii’#

La sekvaj ekzemploj ilustras kelkajn bazajn aspektojn de la menso:

pu ku mi cikna gi'e ku'i na ganse le nu do klama

Mi estis vekita sed ne sentis vian alvenon.

pu ku ca le nu mi sipna kei mi ganse ku'i le nu do klama

Dum mi dormis mi tamen sentis vian alvenon.

pu ku mi ca'o sipna gi'e sanji le nu mi sipna

Mi dormis kaj mi konsciis ke mi dormis.

Mi havis lucidan sonĝon.

mi sanji le nu mi sanji

Mi konscias ke mi konscias.

Mi estas memkonscia.

sipna

x₁ dormas

cikna

x₁ estas vekita

ganse

observanto x₁ sentas, rimarkas iun stimulon (eventon) per rimedo x₃

sanji

x₁ estas konscia, konscias pri x₂ (evento)

ganse ne implikas ian ajn mentan prilaboradon; ĝi simple priskribas percepton, rekonon, detekton de iu stimulo tra sensoraj kanaloj (specifitaj en x₃).

Aliflanke, sanji priskribas pasivan sentadon, kiu implikas mentan prilaboradon sed ne necesas tra sensoraj eniroj ĉe ĉio (kelkaj mentaj rilatoj ne estas detektataj per la sensoj).

Emocioj: «cmila» — ‘ridi’, «cisma» — ‘rideti’#

koi

.i ma nuzba

.i do simlu le ka badri

Saluton.

Kio estas la novaĵoj?

Vi ŝajnas malĝoja.

nuzba

… estas novaĵo pri … (io)

badri

x₁ estas malĝoja pri x₂

mi steba le nu le bruna be mi co'a speni le ninmu

Mi ĉagreniĝas, ke mia frato edziĝas kun la virino.

le bruna

la frato, la fratoj

steba

x₁ sentas frustriĝon pri x₂

speni

… estas edziĝinta kun … (iu)

mi se cfipu

.i xu do na ku gleki le nu le bruna co'a speni

Mi estas konfuzita.

Vi ne estas feliĉa, ke la frato edziĝas?

se cfipu

x₁ estas konfuzita pri x₂

gleki

x₁ ĝojas pri x₂

** te **

.i le ninmu cu pindi

.i le ninmu na ku ponse le jdini

.i mi na ku kakne le ka ciksi

Jes.

La virino estas malriĉa.

Ŝi ne havas monon.

Mi ne kapablas klarigi.

pindi

… estas malriĉa

le jdini

la mono

ponse

… posedas … (ion)

kakne

x₁ kapablas je x₂ (posedaĵo de x₁)

ciksi

… klarigas … (ion)

ua

.i la'a do kanpe le nu le ninmu na ku prami le bruna

Ah!

Verŝajne, vi atendas, ke la virino ne ŝatas la fraton.

la'a

interjekcio: probable, estas probable

stari

x₁ atendas x₂ (iun eventon)

mi terpa le nu le ninmu ba tarti lo xlali

.i ku'i le bruna cu cisma ca ro nu ri tavla le ninmu

.i ri ta'e cmila

Mi timas, ke ŝi kondutos malbone.

Sed la frato ridetas ĉiufoje kiam li parolas kun ŝi.

Kaj ŝi kutime ridas.

terpa

x₁ timas x₂

tarti

… kondutas kiel … (eco)

lo xlali

io malbona

cisma

x₁ ridetas

cmila

x₁ ridas

mi kucli le nu le ninmu cu prami le bruna

Mi scivolas, ĉu la knabino ŝatas la fraton.

kucli

x₁ estas scivolema pri x₂

mi na ku kanpe

Tion mi ne atendas.

stari

x₁ atendas ke x₂ (okazaĵo) okazas

ko surla

Malstreĉiĝu!

surla

x₁ malstreĉiĝas farante x₂ (posedaĵo de x₁)

cinmo

x₁ sentas emocion x₂ (posedaĵo de x₁)

nelci

x₁ ŝatas x₂

manci

x₁ sentas timon aŭ miras pri x₂

fengu

x₁ estas kolera pri x₂

xajmi

x₁ opinias, ke x₂ estas amuza

se zdile

x₁ amuzas x₂

zdile

x₁ estas amuza

djica

x₁ deziras x₂

pacna

x₁ esperas, ke x₂ estas vera

Sano#

ca glare

Nun estas varme.

glare

… estas varma

.i ku'i mi ganse le lenku

Sed mi sentas malvarme.

ku'i

interjekcio: sed, tamen

xu do bilma

Ĉu vi malsanas?

bilma

… estas malsana

bilma

Jes.

xu do bilma fi le vidru

.i .e'u do klama le mikce

Ĉu vi havas viruson? Mi sugestas al vi iri al kuracisto.

le vidru

la viruso

le mikce

kuracisto

mi bilma le ka cortu le galxe

.i mi sruma le du'u mi bilma fi la .zukam.

Miaj simptomoj estas ke mia gorĝo doloras.

Mi supozas ke mi malsanas pro malvarmo.

le galxe

la gorĝo

cortu

x₁ havas doloron en organo x₂, kiu estas parto de la korpo de x₁

sruma

… supozas ke … (propozicio)

la .zukam.

malvarmeta (malsano)

ko kanro

Rapidan resaniĝon!

kanro

x₁ estas sana

ki'e

Dankon.

bilma

x₁ malsanas kun simptomoj x₂ de malsano x₃

Notu ke la dua loko de bilma priskribas simptomojn, kiel ekzemple le ka cortu le galxe = havi doloron en la gorĝo. La tria loko indikas la nomon de la malsano kaŭzanta tiujn simptomojn. Kompreneble, vi povas elekti ne plenigi tiujn lokojn de bilma.

Korpo de homo#

le nanmu cu se xadni le clani

La viro havas longan korpon. La viro estas alta.

se xadni

x₁ havas la korpon x₂

xadni

x₁ estas la korpo de x₂

mi pu darxi fi le stedu .e le zunle xance

.i ca ti le degji be le xance cu cortu

.i ku'i le pritu xance na ku cortu

Mi frapis ion per la kapo kaj la maldekstra mano. Nun la fingro de la mano doloras. Sed la dekstra mano ne doloras.

le stedu

la kapo

le xance

la mano, la manoj

zunle

… estas maldekstre de … (io) laŭvide de … (iu)

pritu

… estas dekstre de … (io) laŭvide de … (iu)

darxi

x₁ frapas x₂ per x₃

La plejmulto de vortoj por partoj de korpo havas la saman lokan strukturon kiel xadni:

stedu

x₁ estas kapo de x₂

Tamen, kelkaj priskribas pli malgrandajn partojn:

degji

x₁ estas fingro/piedo sur parto x₂ (mano, piedo)

le degji be le xance be le ninmu cu clani

La fingroj de la virino estas longaj.

Ditaj de la mano de la virino estas longaj

clani

… estas longa

mi viska le jamfu .i ku'i mi na ku viska le degji be le jamfu

Mi povas vidi la piedojn. Sed mi ne vidas ties fingrojn.

le jamfu

la piedo, la piedoj

janco

x₁ estas artiko liganta membrojn x₂

ctebi

x₁ estas lipo de buŝo, aperturo x₂

cidni

x₁ estas genuo aŭ kubuto de membro x₂

Parencaro#

coi do mi se cmene zo .adam.

.i ti du la .alis.

.i ri speni mi

Saluton al vi. Mi nomiĝas "Adam".

Tio estas Alice.

Ŝi estas mia edzino.

se cmene

… nomiĝas … (nomo)

speni

… estas edziĝinta kun … (iu)

pluka fa le nu penmi do

.i .e'o do klama le nenri be le dinju

Plezure renkonti vin.

Bonvolu, eniru en la domon.

pluka

… estas agrabla

penmi

… renkontas … (iun)

le nenri

la interno

le dinju

la konstruaĵo, la domo

ki'e

Dankon.

.i .au gau mi do co'a slabu le lanzu be mi

.i le re verba cu panzi mi

.i le tixnu cu se cmene zo .flor.

.i la .karl. cu du le bersa

Mi ŝatus, ke vi konu mian familion.

La du infanoj estas mia idoj.

La filino nomiĝas "Flor".

Karl estas la filo.

gau

termino modala: kaŭzita de … (agento)

slabu

… konas … (ion)

le lanzu

la familio

panzi

… estas infano de … (iu)

le tixnu

la filino, la filinoj

le bersa

la filo, la filoj

la .karl. cu mutce citno

Karl estas tre juna.

ie

Jes.

.i ji'a mi se tunba re da noi ca na ku zvati le dinju

.i sa'e mi se tunba le pa bruna .e le pa mensi

Ankaŭ mi havas du gefratojn kiuj nun ne estas en la domo.

Precize, mi havas fraton kaj fratino.

ji'a

interjekcio: aldone, ankaŭ

tunba

… estas gefrato de … (iu)

sa'e

interjekcio: precize

mensi

… estas fratino de … (iu)

ue

.i le lanzu be do cu granda

Ve!

Via familio estas granda.

je'u pei

Vere?

je'u

interjekcio: vere

La vortoj por nomoj de familianoj havas similan lokan strukturon:

speni

x₁ estas edzo/edzino de x₂

co'a speni signifas edziĝi:

mi co'a speni la .suzan.

Mi edziĝis kun Suzan.

lanzu

x₁ estas familio inkluziva x₂

panzi

x₁ estas infano de x₂

tixnu

x₁ estas filino de x₂

bersa

x₁ estas filo de x₂

tunba

x₁ estas frato (aŭ fratino) de x₂

bruna

x₁ estas frato de x₂

mensi

x₁ estas fratino de x₂

Notu ke panzi povas esti aplikita al plenkreskaj infanoj:

verba

x₁ estas infano, neplena persono de aĝo x₂ (evento)

panzi

x₁ estas infano, ido de x₂

verba ne nepre parolas pri la infano kiel familiomembro:

le bersa be le pendo be mi cu verba le nanca be li ci

La filo de mia amiko estas trijara infano.

citno

x₁ estas juna

laldo

x₁ estas maljuna, aĝita

Paroj de tradiciaj vortoj (nur por homoj):

le ninmu

virino / virinoj

le nanmu

vira viro / vira viroj

le nixli

la knabinoj

le nanla

la knaboj

le remna

la homoj

Notu ke le prenu signifas la homoj aŭ la personoj. En fabeloj kaj fantaziaj rakontoj, ne nur homoj (lo'e remna) sed ankaŭ bestoj aŭ fremdaj estaĵoj de aliaj planedoj povas esti konsiderataj personoj.

Ĉi tiuj vortoj povas esti uzataj por priskribi genetike determinitan sekson (kaj en bestoj kaj homoj) kontraŭe al sekso:

le fetsi

la ina

le nakni

vira

Ĉi tiuj vortoj priskribas gepatrajn (ne nepre genetikajn) rilatojn:

mamta

x₁ estas patrino de x₂, x₁ agas patrine

patfu

x₁ estas patro de x₂

rirni

x₁ estas gepatro de x₂, x₁ edukas x₂

En la butiko#

ue

do aĉetis la malnovan aŭton.

Ve!

Vi aĉetis malnovan aŭton.

te vecnu

… aĉetas … (ion)

laldo

… estas malnova

ie

.i sed mi ne pagis multe da mono.

Jes.

Sed mi ne pagis multe da mono.

pleji

… pagas … (pagon) al … (ricevanto)

so'i

multaj

kiom kostis la aŭto?

Kiom kostis la aŭto?

jdima

… estas la prezo de … (io)

mi pagis mil dolarojn al la firmao por la aŭto.

Mi pagis mil dolarojn al la firmao por la aŭto.

rupnusudu

… kostas … (nombro) usonajn dolarojn

le kagni

la kompanio, la kompanioj

mi vendis mian malnovan aŭton al mia amiko.

.i la amiko pagis du mil eŭrojn por la aŭto.

Mi vendis mian malnovan aŭton al mia amiko.

La amiko pagis du mil eŭrojn por la aŭto.

vecnu

… vendas … (ion) al … (ricevanto)

rupne'uru

… kostas … (nombro) eŭrojn

ki'o

komo inter ciferoj tiel ke pa ki'o estas 1, 000 (unu mil)

Butiko, konstruaĵoj#

ma stuzi le zdani be do

Kio estas la loko de via hejmo?

stuzi

… estas loko, … estas situo

le korbi be le cmana

.i mi se zdani le nurma

.i le zdani be mi cu barda dinju gi'e se sledi'u ci da .e le vimstu .e le lumstu

La rando de la monto.

Mi loĝas en la kamparo.

Mia hejmo estas granda domo kaj havas tri ĉambrojn, kaj necesejon, kaj banĉambron.

le cmana

la monto, la montoj

se zdani

… loĝas en … (loko)

le nurma

la kampara areo, la kamparo

sledi'u

… estas ĉambro

vimstu

… estas necesejo

lumstu

… estas banĉambro

je'e

interjekcio: mi vidas, komprenite

jbena

… estas naskita

le tcadu

la urbo

jarbu

… estas antaŭurba areo de … (urbo)

xabju

… loĝas en … (loko)

ne'a

termino modala: proksime de …

je'e

.i ku'i mi pu jbena le tcadu .i je ca ti mi se zdani le jarbu be la .paris.

.i mi xabju ne'a le zarci

Mi vidas.

Sed mi naskiĝis en la urbo, kaj nun mi loĝas en la antaŭurboj de Parizo.

Mi loĝas apud butiko.